АЛҒАШҚЫ 1000 КҮН – БАЛАНЫҢ БОЛАШАҒЫНА САЛЫНҒАН ІРГЕТАС

Бала – өмірдің ең нәзік ғажайыбы

Әр бала – бір ғалам. Ол жарық дүние есігін ашқан сәттен бастап, бізге жауапкершіліктің ең биік түрі тапсырылады. Көп ата-ана баланың дамуын “өсе келе өзі үйренеді ғой” деп қабылдайды. Иә, бала өседі. Бірақ қалай өсетіні, қандай тұлға болып қалыптасатыны — дәл алғашқы үш жылда шешіледі. Бұл кезең – баланың миы, тілі, сезімі, сенімі, мінезі қалыптасатын алтын уақыт.

Алғашқы 1000 күн деген не?

Ғалымдар “өмірдің алғашқы 1000 күні” деп жүктіліктің алғашқы күнінен бастап, бала үш жасқа толғанға дейінгі кезеңді айтады. Осы уақытта баланың миы өмір бойғы ең қарқынды даму қарқынында болады: секундына 700-ден астам жаңа нейрон байланысы түзіледі. Мидың бұл дамуы – топыраққа себілген дән секілді: егер оны уақытында суарып, күтсең – көгереді, ал ескерусіз қалдырсаң – солып кетеді. Бала үшін “су мен жарық” – бұл махаббат, тіл, қауіпсіздік және қарым-қатынас. Бала не көреді – соны қайталайды. Бала – айна. Ол біздің қимылымызды, дауысымызды, тіпті көңіл күйімізді де сезіп, соны бойына сіңіреді. Егер бала үнемі ұрыс естіп өссе – оның жүйке жүйесі үнемі қорғаныс күйінде болады. Ал жылы сөз, мейірім мен тұрақтылық көрсе – ол өзін сенімді сезінеді, сөйлесуге, үйренуге, әлемді зерттеуге ұмтылады.

Қазіргі замандағы басты қауіп

Соңғы жылдары дефектологтарға ерте жастағы балалар жиі келіп жатыр:

екі жаста – сөйлемейді,

үш жаста – көзге қарамайды,

төрт жаста – ашуланып, агрессия көрсетеді.

Бұл – кездейсоқ емес.

Көп жағдайда себеп – гаджетке тәуелділік, ата-анамен аз сөйлесу, және эмоциялық суықтық.

Экран баланың миына сигнал жібереді, бірақ жылу мен түсінік бермейді. Бала сөйлеп үйрену үшін экран емес, тірі көзқарас пен жылы дауыс қажет. Бүгінде көп ата-ана уақыт тапшылығынан баланы телефонмен “тыныштандыруды” әдетке айналдырды. Бірақ экран баланың миын тыныштандырмайды — керісінше, артық әсермен шаршатады. Бала сырттай тыныш көрінгенімен, оның ішінде ақпарат тасқыны жүріп жатады. Сол себепті, әр ата-ана баламен күніне аз болса да сапалы уақыт өткізуге тырысқаны дұрыс: 15 минут әңгіме, 10 минут ертегі – бұл баланың миы мен жүрегіне жылу құяды.

Балаға ең қажет үш сыйлық

🎁 1. Уақыт.

Күніне он минут болса да баламен бірге отырып сөйлесіңіз.

Таза көңілмен айтылған әр сөз – оның есінде өмір бойы қалады.

🎁 2. Тыңдау.

Бала сөйлегісі келсе, оның сөзін бөлмей тыңдаңыз.

Бұл – оған “мен маңызды адаммын” деген сезім береді.

🎁 3. Махаббат.

Махаббат тек “мен сені жақсы көремін” деген сөз емес,

ол – құшақ, күлімдеу, сабыр, және түсінуге тырысу.

Дефектолог неге дәл осыны айтады?

Өйткені менің алдыма келген әрбір бала – өз тарихымен келеді.

Бірі сөйлемейді, бірі қорқады, бірі ызаланады. Бірақ олардың бәрінде бір ортақ нәрсе бар – олардың жанында сөйлесуге уақыт таппайтын үлкендер бар.

Сол себепті мен әр ата-анаға мынаны айтқым келеді:

“Сіздің балаңызға тіл дамытушы ойыншық емес, өз үніңіз керек.”

“Балаңыздың болашағына ақша емес, мейірім инвестиция болсын.”

Ата-анаға арналған кішкентай ереже

🌼 Баланың көзіне қараңыз.

🌼 Сөйлесіңіз – ол сіздің тіліңізден өмірді үйренеді.

🌼 Күліңіз – ол сіздің күлкіңізден сенімділік табады.

🌼 Құшақтаңыз – ол сіздің құшағыңыздан әлемнің қауіпсіз екенін сезеді.

Раушангүл ӘЛМҰРАТ,

Қарғалы ауданының түзету кабинетінің дефектолог-мұғалімі